­čôĽ RECENZIA: Kr├ísny svet, kde┼że si?

Norm├ílni ─żudia od Sally Rooney to je Mal├Ż ┼żivot od Hanyi Yanagihari, Osamelos┼ą prvo─Ź├şsiel od Paola Giordana, Stehl├şk Donny Tartt alebo Diev─Źa, ┼żena, in├ę od Bernardine Evaristo. Je to rom├ín, ktor├Ż skr├ítka vzbudil celosvetov├ę v├í┼íne.

Na┼íiel si nov├Żch ─Źitate─żov, vytvoril fan├║┼íikov, z├şskal pozornos┼ą a┬ámeno svojho stvorite─ża alebo stvorite─żky rozniesol po v┼íetk├Żch k├║toch liter├írneho sveta. Odvr├ítenou stranou ka┼żd├ęho podobn├ęho hitu je pochopite─żne ist├ę o─Źak├ívanie fan├║┼íikov, oh─żadom nasleduj├║cej knihy danej autorky alebo autora. Je to o─Źak├ívanie bohu┼żia─ż trochu pozna─Źen├ę nef├ęrovou zaujatos┼ąou predch├ídzaj├║cich titulov, ktor├Żch sl├íva postupom ─Źasu prerast├í do frustruj├║ceho tie┼ła, vyvr┼íuj├║ceho sa nad dan├Żm umelcom.

Niet divu, ┼że niektor├ş z┬ánich si s┬ánov├Żm rom├ínom d├ívaj├║ na ─Źas. Niet divu, ┼że niektor├ş u┼ż podobn├ęho tresku, ak├Ż vzbudil ich bestseller nikdy nedosiahnu. Joseph Heller sa s┬át├Żm popasoval po svojom, ke─Ć na ot├ízku, pre─Źo u┼ż nikdy nenap├şsal podobne ve─żk├║ knihu, ako bola Hlava 22, odvetil: ÔÇ×Kto nap├şsal?ÔÇť Ironicky Sally Rooney nielen┼że prich├ídza s┬ánov├Żm dielom relat├şvne skoro, jej obsahom je pr├íve aj spom├şnan├Ż strach z┬átvorivej kr├şzy.

Kr├ísny svet, kde┼że si je pomerne odv├í┼żnej┼í├ş rom├ín, ako Rooneyovej predch├ídzaj├║ce diela, Rozhovory s┬ápriate─żmi alebo spom├şnan├Ż Norm├ílni ─żudia. ─îitate─ż je do pr├şbehu zasv├Ąten├Ż po ├║vodnom opise vz┼ąahov hlavn├Żch post├ív. Rooney m├í rozpoznate─żn├Ż ┼ít├Żl a┬ádobrou spr├ívou ost├íva, ┼że jej zdanlivo jednoduch├Ż pr├şstup k┬átextu dok├í┼że kreat├şvne vyu┼ż├şva┼ą┬áve─żmi zauj├şmav├Żm, ┼ítylizovan├Żm smerom. ├Üvod n├ís tak pomerne a┼ż s┬ábo┼żsk├Żm, objekt├şvnym nadh─żadom, vezme na ─Źasozbern├Ż pozn├ívac├ş z├íjazd do ┼żivota na┼íich hrdinov. Ak by sme to prirovnali k┬áfilmovej mont├í┼żi, pripom├şna to Scorseseho ├║vodn├ę navodzovanie sveta. Rooney si t├Żmto rozlo┼ż├ş v┼íetky ┼íachov├ę fig├║rky na svoje miesta a┬áza─Ź├şna v┬áur─Źitom momente, kedy mlad├ş ─żudia, absolventi vysok├Żch ┼ík├┤l, vych├ídzaj├║ do sveta.

Hlavn├Żmi hrdinkami knihy s├║ Eileen a┬áAlice. Kamar├ítky zo ┼íkolsk├Żch ─Źasov ost├ívaj├║ v┬áspojen├ş aj v┬ádospelosti. Zatia─ż, ─Źo Eileen pracuje ÔÇ×nie─Źo ako redaktoraÔÇť, ako by to sama Eileen skromne nazvala, Alice sa stala sl├ívnou spisovate─żkou. Obe mlad├ę ┼żeny vo veku okolo tridsiatich rokov s├║ v┬áspojen├ş preva┼żne v─Ćaka emailovej komunik├ícii. Rom├ín aj t├Żmto sp├┤sobom z├şskava kore┼íponden─Źn├║ formu. Ako ─Źitatelia sa priamo st├ívame svedkami na obsah bohat├Żch textov, ktor├ę si ┼żeny navz├íjom vymie┼łaj├║. Pozit├şvnou spr├ívou ost├íva, ┼że tieto emaily ani z─Ćaleka nepripom├şnaj├║ nudn├ę opisy ka┼żdodenn├ęho ┼żivota, aj ke─Ć Rooney v┬ápodstate vo svojich dielach zvykne p├şsa┼ą pr├íve o┬á┼íedivej povahe v┼íedn├Żch dn├ş. Naopak, autorkinou rukou dost├íva aj pomerne ÔÇ×oby─Źajn├Ż emailÔÇť, nesmierne p├║tav├Ż charakter. Z├ísluhu na tom m├í bezpochyby nesmierne citliv├í a┬áv┼í├şmav├í povaha textu.

Ne─Ź├ştame len o┬áautentick├Żch pocitoch z┬áka┼żdodennej existencie, ale po vzore ve─żk├Żch spisovate─żov n├ím autorka knihy odkr├Żva filozofick├ę hlbiny, ktor├ę m├┤┼żu by┼ą ├║plne ambivalentn├ę a┬ánepodstatn├ę, no z├írove┼ł aj nesmierne zauj├şmav├ę, p├║tav├ę a┬ápodnetn├ę. Ich obsah nie je iba tvoriv├í ot├ízka umelca, ale aj ot├ízka civiliz├ície, s├║─Źasn├ęho umenia, smrti, jazyka, a v┬áneposlednom rade aj ot├ízka l├ísky, priate─żstva a┬ásexu. Treba poveda┼ą, ┼że Kr├ísny svet, kde┼że si je v┬ámnoh├Żch oh─żadoch erotick├Ż rom├ín. Autorka knihy nazer├í na sex bez okolkov. Pristupuje k┬ánemu otvorene, ├║primne a┬áve─żmi prirodzene. Inak povedan├ę, ke─Ć┼że rom├ín sa z┬áve─żkej ─Źasti venuje novovzniknut├Żm milostn├Żm vz┼ąahom oboch hrdiniek, sex neost├íva skr├Żvan├Ż medzi riadkami. Naopak, Rooney op├ş┼íe ka┼żd├Ż moment, ka┼żd├║ em├│ciu a┬árob├ş to skr├ítka ve─żmi efekt├şvne.

Kr├ísny svet, kde┼że si ost├íva vydaren├Żm n├ísledn├şkom Norm├ílnych ─żud├ş. Minim├ílne to m├┤┼żeme poveda┼ą o tri┼ítvrte knihy. Bohu┼żia─ż, fin├íle rom├ínu trochu sk─║zava k┬áemot├şvnemu preva─żovaniu sa s┬ájemnou tendenciou p├┤sobi┼ą sk├┤r pateticky. Vyvrcholenie potom trochu ub├şjaj├║ opakuj├║ce sa trpite─żsk├ę maniere, ktor├Żch p├┤vod nemo┼żno ne┼ż ├║plne nedoceni┼ą. Tento melancholick├Ż efekt spo─Ź├şva sk├┤r v┬ásamotnej forme textu, ne┼ż ┼żeby sme dejovo zav├ştali do nie─Źoho ┼ípeci├ílne rozvratn├ęho alebo dramatick├ęho. A┬áto ani vzh─żadom k┬áRooneyovej ┼ítandardu netla─Źi┼ą pr├şli┼í na p├şlu, ale sa naopak s├║stre─Ćova┼ą na tie rozpoznate─żn├ę bolesti. Ka┼żdodenn├ę tr├ípenia. ┼áediv├║ jednoduchos┼ą, ktor├í pod povrchom kri─Ź├ş po l├íske a┬ápriate─żstve, a┬ást├íva sa naopak t├Żm dramatick├Żm. T├Żm konfliktom v┬ásrdci na┼íich ┼żivotov. Autentickou filozofiou ┼żitia a tr├ípenia a┬ánekone─Źnej t├║┼żby.┬á┬á┬á

Knihu pre─Ź├ştal a recenziu nap├şsalÔÇŽ chv├ş─żka nap├ĄtiaÔÇŽ┬áRadoslav Ir┼ía, ktor├Ż stoj├ş aj dr┼ż├ş pevne v ruk├ích s prstami na kl├ívesnici projekt┬áArty film&book.