­čôĽ RECENZIA: Cenn├Ż D├┤vod na rados┼ą

D├┤vod na rados┼ą je kr├ítka zbierka poviedok slovenskej spisovate─żky Soni Urikovej, ktor├║ pre─Ź├ştate za jedno dopoludnie, pri─Źom┬áka┼żd├Ż jeden zo siedmich pr├şbehov vo v├ís roznieti nie─Źo famili├írne a rozpoznate─żn├ę.

Na kvalitn├Żch kr├ítkych knih├ích je nie─Źo ┼ípecificky podnetn├ę. V├Ą─Ź┼íinou knihy ─Ź├ştame na pokra─Źovanie. Teda v┬ápr├şpade, ak nem├íme cel├Ż de┼ł vy─Źlenen├Ż na ─Ź├ştanie, kedy zhltneme aj obsiahlej┼íie dielo. Ale pri kr├ítkych knih├ích, ako s├║ napr├şklad Starec a┬ámore, Srdce temnoty alebo Svet sa rozpad├í dostaneme v├Ą─Ź┼íinou vo vyhradenom ─Źase, porovnate─żnom s┬ácelove─Źern├Żm filmom, ucelen├Ż, intenz├şvny a┬ánepreru┼íovan├Ż z├í┼żitok. Podobne to plat├ş aj pri┬ázbierke poviedok D├┤vod na rados┼ą.

Ak povieme, ┼że poviedky evokuj├║ nie─Źo famili├írne a┬ározpoznate─żn├ę, ur─Źite t├Żm nemysl├şme, nie─Źo, ─Źo by sme dok├ízali prirovna┼ą k┬áinej literat├║re. Z┬ápoviedok sk├┤r pr├║di z├ívan rozpoznate─żn├ęho ┼żivota. To je to nie─Źo, ─Źo v┬án├ís ako v┬á─Źitate─żoch evokuje s├║─Źasn├ę, ale aj minul├ę spomienky. Poviedka s┬án├ízvom Marika ve─żmi pekne zn├ízor┼łuje odvr├íten├║ stranu detskej nevinnosti, vystavenej starej gener├ícii neotesan├Żch prakt├şk na z├íhrade a┬án├íbo┼żenskej striktnosti. Okrem in├ęho tu v┼íak naraz├şme aj na pas├şvnu agresiu, poni┼żovanie a┬áz├írodky detskej traumy.

Spomienky vyvst├ívaj├║ do popredia aj v─Ćaka skvel├ęmu d├┤razu na detail. Pach klob├ísy, ┼íp├íradl├í v┬átvare mal├Żch me─Źov, zav├íran├ę uhorky. T├íto kombin├ícia okam┼żite vytrhne do popredia chv├şle str├íven├ę u┬ástarej mamy. V┬ápodan├ş Soni Urikovej v┼íak nemo┼żno hovori┼ą o┬á├║plne bezstarostnom ─Źase. Naopak, z┬átextu mo┼żno vy─Ź├şta┼ą ist├ę z├║falstvo. Dokonca by sme mohli poveda┼ą a┼ż v├Ż─Źitky. D├┤vod na rados┼ą v├Ą─Ź┼íinou nem├í ten bezstarostn├Ż hlas vonkaj┼íieho pozorovate─ża. Na┼íi rozpr├íva─Źi s├║ akt├şvni, zaumienen├ş a┬ánesmierne ─żudsk├ş.┬á┬á ┬á┬á

V┬ápozad├ş poviedok ost├íva nie─Źo nevypovedan├ę. Miesi sa tu ┼ípecifick├í atmosf├ęra pam├Ątn├Żch dn├ş a┬ámelanch├│lie. Poviedka Na samote by mohla by┼ą radostn├Żm, letn├Żm z├í┼żitkom, spojen├Żm so zberom sliviek. Ale ka┼żd├ę odhryznutie je nasledovan├ę strachom z┬á─Źerv├şka. Nep├┤sob├ş to radostne, napriek tomu text opl├Żva pokojn├Żm spl├şnom nede─żn├Żch poobed├ş. Melanch├│lia strieda cynizmus. Cynizmus otupenos┼ą. Je to poeticky rozj├şmav├ę rozpr├ívanie. Zo v┼íetk├ęho najd├┤le┼żitej┼íia je ale skuto─Źnos┼ą, ┼że ka┼żd├í poviedka n├ís do seba okam┼żite pohr├║┼żi. Podnecuje na┼íu pozornos┼ą a┬ájednoducho povedan├ę, bav├ş. Bav├ş n├ís objavova┼ą tento zdanlivo ─Źiernobiely svet, ktor├Ż pulzuje ┼żivotom. A┬áni─Ź na tom nemenia ani ob─Źasn├ę liter├írne zav├íhania v┬ápodobe ┼ąa┼żkop├ídnej┼íej skladby viet a┬áich kombin├íci├ş.

D├┤vod na rados┼ą m├í obrovsk├Ż rozsah. N├íjdeme tu vtip aj strach. Leto aj Vianoce. Cudzinu aj domov. ÔÇ×Deti pri┼íli domov z┬ádru┼żiny s┬áprijebanou ├║lohou o┬áslim├íkoch,ÔÇť znie prv├í veta, prvej poviedky s┬án├ízvom Slima─Źie denn├şky, ktor├í v┼íak rozhodne ned├íva vierohodn├Ż predobraz toho, ─Źo bude nasledova┼ą. Je to vulg├írne? Ob─Źas ├íno. D├┤le┼żitej┼íia je ale ot├ízka, ─Źi je to prirodzene vulg├írne. Ob─Źas nie. Ako to u┼ż s┬ána┼íou ┼ípecifickou vulg├írnos┼ąou funguje, ona potrebuje svoju chv├ş─żu a┬ásvoj ─Źas, aby naozaj a┬áefekt├şvne zarezonovala. Akon├íhle za─Źneme v┬átomto ┼ít├Żle, ─Źlovek si ho za┼íkatu─żkuje a┬áo─Źak├íva ho takmer v┼íade. Na ka┼żdom kroku. Na ka┼żdej strane. ─îo u┼ż samozrejme bude sk├┤r chyba o─Źak├ívania.

Ak by sme to povedali na z├íver zjednodu┼íene, D├┤vod na rados┼ą je v├Żborn├í zbierka poviedok. Kniha m├┤┼że by┼ą akoko─żvek kr├ítka, no pravdepodobne ju nepre─Ź├ştate na jedno sedenie, ak by nebola dobr├í. A┬áto t├íto kniha rozhodne je. So┼ła Urikov├í m├í siln├Ż autorsk├Ż hlas a┬ájej texty s├║ rados┼ą ─Ź├şta┼ą. A┬áto dokonca opakovane.

Knihu pre─Ź├ştal a recenziu nap├şsalÔÇŽ chv├ş─żka nap├ĄtiaÔÇŽ┬áRadoslav Ir┼ía, ktor├Ż stoj├ş aj dr┼ż├ş pevne v ruk├ích s prstami na kl├ívesnici projekt┬áArty film&book.